लोणार (हॅलो बुलढाणा/राहुल सरदार) बोटांनी मोबाईलची स्क्रीन सरकवणाऱ्या पिढीला हाताने घडवलेला रंगीबेरंगी घोडा भुरळ घालतोय! लोणारच्या जामा मशीद चौकात मांडलेल्या ‘बनारसी घोड्यां’नी चिमुकल्यांचे लक्ष वेधले असून, इलेक्ट्रॉनिक खेळण्यांच्या गर्दीत पारंपरिक कलेने आपली छाप कायम ठेवली आहे. इथे केवळ खेळण्यांचा बाजार भरलेला नाही; तीन पिढ्यांच्या कष्टांची, कौशल्याची आणि जगण्याच्या जिद्दीची रंगीत दुनिया उभी आहे!
नागपूर येथील रहमान शेख तसेच कलमना मार्केट चिखली येथील रियान शेख यांच्या कुटुंबातील सदस्य हाताने तयार केलेली खेळणी घेऊन गावोगावी फिरतात. लोणारमध्ये जामा मशीद चौकात थांबून ते खेळण्यांची विक्री करतात. आकर्षक रंगसंगती, विविध आकार आणि सजावट असलेले घोडे पाहून चिमुकल्यांची पावले आपोआप थबकतात. कुणी उत्सुकतेने खेळणे न्याहाळते, तर कुणी आईबाबांकडे ते घेण्यासाठी हट्ट धरते!
तीन पिढ्या बदलल्या; हातातली कला कायम!
या कुटुंबाचा खेळण्यांचा व्यवसाय तीन पिढ्यांपासून सुरू असल्याचे सांगण्यात आले. खेळणी घडवायची, रंगवायची आणि विक्रीसाठी गावोगावी प्रवास करायचा याच मेहनतीवर त्यांची उपजीविका चालते. प्रत्येक रंगीबेरंगी खेळण्यामागे हाताचे कौशल्य आहे आणि प्रत्येक विक्रीमागे संसार चालविण्याची धडपड!
मोठी दुकाने, ऑनलाइन खरेदी आणि आधुनिक खेळण्यांच्या बाजारात या हाताने बनवलेल्या खेळण्यांची स्वतःची ओळख आहे. कमी साधनांत कल्पकतेने आकार घेतलेली ही खेळणी मुलांना आनंद देतातच; सोबत पारंपरिक कलेची ओळखही करून देतात. चौकातून जाणाऱ्या मोठ्यांचेही लक्ष या छोट्याशा खेळण्यांच्या दुनियेकडे वळते.
या घोड्यांच्या रंगांत बालपणाची ओढ दिसते, तर त्यांच्या मांडणीत कारागिरांच्या जगण्याचा संघर्ष जाणवतो. मुलांच्या हातात खेळणे पोहोचते तेव्हा त्यांच्या चेहऱ्यावर हसू उमटते; त्या हसण्यामागे मात्र एका कुटुंबाचा प्रवास आणि दिवसभराची मेहनत उभी असते. म्हणूनच ही छोटीशी मांडणी लोणारच्या बाजारातील माणुसकीचा जिवंत कोपरा ठरत आहे.
चौकात घोडे रंगलेत; त्यांच्या मागे कष्टांचा संसार उभा आहे!
बदलत्या काळात परंपरेचा धागा तुटू न देणाऱ्या या कुटुंबाची जिद्द लक्षवेधी आहे. चिमुकल्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलवणारे हे ‘बनारसी घोडे’ एक प्रश्नही विचारतात आधुनिकतेच्या धावपळीत हाताने घडवलेल्या कलेला आपण किती जागा देतो? लोणारच्या जामा मशीद चौकातील ही रंगीत दुनिया पाहताना त्या मेहनतीची दखल घ्यायलाच हवी!
Total Users : 3545421